آرمگاه و زادگاه فردوسي در انتظار ثبت جهاني؛ ورود ممنوعخبرگزاري ميراث فرهنگي ـ گروه ميراث فرهنگي ـ با پايان يافتن کابلکشي دکلهاي حريم و منظر آسماني آرامگاه فردوسي در توس، اين محدوده تاريخي که وسعتي برابر 16500 کيلومتر مربع را دربر ميگيرد، شانس پيوستن به ميراث جهاني را از دست داده است. به گفته کارشناسان ميراث فرهنگي، شايد با وضعيت پيش آمده، توس بتواند در فهرست ميراث در خطر جهاني ثبت شود.
به گزارش CHN پلان مديريتي از جمله موضوعاتي است که مرکز ميراث جهاني يونسکو به آن اهميت ميدهد. هرگاه اين پلان مديريتي در مجموعههاي ثبت و يا در حال ثبت و حتي کانديدا ثبت فهرست يونسکو خدشهدار شود، اين مرکز جهاني نسبت به خروج اثر يا ورود آن به اين فهرست واکنش نشان ميدهد. در حال حاضر نصب دکلهاي برق فشار قوي در حريم و منظر آسماني آرامگاه فردوسي به معناي خدشهدار شدن پلان مديريتي در اين مجموعه فرهنگي تاريخي است و اين موضوع از نگاه يونسکو دور نميماند. براي نشان دادن پلان مديريتي لازم است که مدير يک پايگاه ميراث فرهنگي چندين نوع حفاظت را رعاتي کند. سادهترين نوع حفاظت، کالبدي است که شامل حفظ در و ديوار بناهاي تاريخي ميشود. شکل حفاظت ديگر، حفظ چشمانداز منظري است. در اين حفاظت هر پديدهاي در منظر فرهنگي تاريخي اثر بايد با آن اثر تناسب داشته باشد. و در آخر حفاظت محتوايي است که شامل حفظ ارزشهاي فرهنگي از جمله زبان، جشنها، مراسم و ديگر موضوعات ميشود. به گفته کارشناسان ميراث فرهنگي، عليرغم تمام مخالفتها و تلاشي پايگاه ميراث فرهنگي توس، دکلهاي برق در جاي خود، پشت آرامگاه و داخل حريم و منظر آسماني توس باقيماند و کابل کشي آنها نيز به پايان رسيد. از ميان 8 دکل (البته برخي کارشناسان ميراث فرهنگي بر 15 دکل تاکيد دارند) موجود در حريم شهر تاريخي توس، يک دکل درست در پشت آرامگاه واقع شده که بيشترين مخالفتها را به خود اختصاص داده است. اين دکل درست در منظر آسماني آرامگاه است و مثل شاخ، پشت آرامگاه ديده ميشود. مديران پايگاه ميراث فرهنگي توس بارها به حضور اين دکل اعتراض کرده بودند اما اين دکل در جاي خود ماند و کل منظر آسماني توس را بر هم زد. قرار بود اين 8 دکل جابجا شود و به پشت تپهها برود تا از ديد منظري خارج شوند. هرچند اين ماجرا تا سال 1388 هم به طور انجاميد ولي در نهايت ماندگار شدند. اين دکلها که به خط 400 ولت سرخس، مشهد، ترکمنستان شهرت دارند از سال 1385 پشت آرامگاه فردوسي سبز شدهاند. طرح انتقال دکلها به دليل مشکلات مالي از سوي وزارت نيرو پذيرفته نشد. اين وزارتخانه معتقد است که براي جابجايي هر دکل هزينه سنگيني بايد پرداخت شود و از آجايي که ميزان فشار برق اين دکلها بالا است، امکان انتقال کابلها به زير زمين هم وجود ندارد. منطقه تاريخي توس شامل يک گستره تاريخي عظيم، با سابقه پيش از تاريخ تا اسلام است. اين منطقه به حوزه تاريخي و فرهنگي کشفرود شهرت دارد. گفته ميشود که يکي از قديميترين ابزار سنگي انسان در بستر رودخانه کشفرود يافت شده است. به گفته باستانشناسان اين ابزار سنگي تا 800 هزار سال قدمت دارد. منطقه تاريخي توس ميان دو رشته کوه هزار مسجد در شمال شرق و بينالود در جنوب واقع شده است که وسعت اين محدوده به 16500 کيلومتر مربع ميرسد. اين محدوده به جهت سابقه تاريخي زيادي که دراد اسطورهخيز است. گفته ميشود که توس پسر نوروز از پادشاهان شاهنامه است؛ به اين ترتيب خود کلمه توس از اسطوره آغاز ميشود. توس زاده بيشترين دانشمندان و مفاخر دوران اسلامي است. فردوسي، دقيقي، اسدي، معشوق توسي، خواجه نظام المللک توسي، خواجه نصير، احمد و محمد غزالي بخشي از اين بزرگان است. بر اساس گزارش پايگاه ميراث فرهنگي توس نزديک به 500 دانشمند و اديب اسلامي در اين منطقه زاده شدهاند. حتي گفته ميشود که يزدگرد ساساني، در توس کشته شده است. ميگويند او را در محلي به نام چشمه سبز کشتند. از سوي ديگر توس محوطههاي باستاني زيادي دارد که به گفته کارشناسان ميراث فرهنگي، بخشي از اين محوطهها طي 6 ماه گذشته با لودر تخريب شده است. توس تاريخي محدوده عظيمي است. پس از اسلام چهار شهر آن زمان را به توس نسبت ميدادند. شهرهاي تابران، نوغان، رادکان و طرقبذ اين شهرها هستند. نوغان امروز مشهد بزرگ شده است و تابران درست جايي است که فردوسي در آن به خاک سپردهاند. رادکان هم امروز همان شهر باستاني رادکان است که برج آرامگاهي رادکان در آن قرار گرفته است. نگارش طرح آمايش توس در سال 1380 به عنوان بزرگترين محدوده تاريخي آغاز شد. در سال 1386 اين طرح با امضاء هيات علمي و راهبردي پايگاه ميراث فرهنگي و امضاء رئيس وقت سازمان ميراث فرهنگي و تمامي معاونين به وزارت مسکن و شهرسازي ابلاغ شد. در اين طرح نحوه برخورد و عملکرد در محدوده تاريخي توس، از مرکز بناي هارونيه به شعاع 9 کيلومتر به سازمان ميراث فرهنگي و زير نظر اين سازمان سپرده شده است. بر همين اساس اين محدوده ضوابطي دارد که تمامي نهادهاي عمراني و شهري موظف به رعايت آن هستند. در واقع دکلهاي ياد شده درست در اين محدوده 9 کيلومتري واقع شدهاند. اين طرح نشان ميدهد که در مقياس آمايش با محدوه بزرگ سرزمين چطور رفتا رشود. براي مثال ساماندهي رودخانه کشفرود، تابران، رادکان طرح تفصيلي آن ديده شده است.
